اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً « 1 » « خداوند وعده فرموده است كسانى را كه ايمان آورده و عمل صالح كرده‌اند ، آن‌كه آنان را جانشين گرداند در زمين ، چنان‌كه جانشين ساخته آنان را كه پيش از ايشان بودند و دينى را كه براى ايشان پسند فرموده برايشان متمكّن سازد و خوف ايشان را مبدل به امن كند ، تا عبادت كنند مرا و هيچ‌گونه شركى به من نياورند . و غير اين از آيات كه يا خود تصريح و يا تلويح دارد و يا به ضميمه روايات إشعارش به حد ظهور مىرسد كه مجموع آن‌ها دويست و هفده آيه است كه اشاره به خصوصيات قائم عليه السّلام دارد ، همهء آن‌ها را در تفسير خود جمع‌آورى نموده‌ام و چون بناى اين رساله بر اختصار است به همان آيات اكتفا شد . اكنون ما اگر منصفانه به وجدان ايمانى و اسلامى و عقل فطرى خود مراجعه كنيم و سپس نظرى به آن آيات افكنيم ، از دل و جان تصديق اين فرمودهء حضرت صادق عليه السّلام خواهيم كرد كه در تفسير اين آيه فرمود : وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ « 2 » « اين ايام است كه ما آن‌ها را دستگردان قرار داده‌ايم در ما بين مردم » . يعنى هر روز دولت دست يكى است . فرمود : « همواره از هنگامى كه خداوند آدم را آفريده ؛ يك دولت براى خدا بود و يكى براى ابليس ، پس كجا شد دولت مستقل خدا ؟ نيست مگر قائم واحد » . « 3 » مطلب دوم ما مىبينيم كه خداوند براى هر حادثهء جزئى كه در زمين اتّفاق مىافتد علامت و نشانه‌اى در آسمان قرار داده ، از خسوف و كسوف و اتّصال و اقتران كواكب و بادهاى سياه و سرخ و غير ذلك كه از اين علامات حادثه را قبل از وقوعش استنباط مىكنند و از اين راه است كه علم نجوم تأسيس شده و عدّه‌اى براى به دست آوردن حوادث آينده طالب اين علم گشته و وقت خود را صرف آن نموده ، اگرچه عاقبت به تمام آن نرسيده و

--> ( 1 ) - نور / 55 . ( 2 ) - آل عمران 140 . ( 3 ) - تفسير نور الثقلين 1 / 395 ح 374 ؛ بحار 51 / 54 ح 38 .